ว่าด้วย “มรดก” ตามกฎหมายไทย

(comments: 0)

ว่าด้วย “มรดก” ตามกฎหมายไทย

 

ปรีดา ไมเยอร์

 

นิตยสารดีหลายฉบับที่ผ่านมา ได้นำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับ “มรดก” ตามกฎหมายเยอรมัน ในฉบับนี้จะกล่าวถึง “มรดก” ตามกฎหมายไทย ทั้งนี้เป็นไปได้ว่า สักวันเราอาจต้องมีเรื่องราวเกี่ยวกับ “มรดก” ในประเทศไทยให้จัดการ ซึ่งอาจต้องว่าไปตามกฎหมายไทยก็เป็นได้

 

ความหมายของ “มรดก”

"มรดก" หรือ "กองมรดก" ของผู้ตายได้แก่ทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย ตลอดทั้งสิทธิ หน้าที่ ความรับผิดชอบต่าง ๆ เว้นแต่สิทธิ หน้าที่ ความรับผิดชอบตามกฎหมายนั้น หรือว่าโดยสภาพแล้วเป็นการเฉพาะตัวของผู้ตายโดยแท้ ตัวอย่างเช่น ความรับผิดทางอาญา หรือความเป็นนายจ้างลูกจ้าง เป็นต้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (...) มาตรา 1600)

"มรดก" หรือ "กองมรดก" ไม่ได้หมายความถึงแค่ "ทรัพย์มรดก" เท่านั้นแต่ยังหมายถึง "หนี้สิน" และ"กองหนี้สิน" อีกด้วย ซึ่งจะเหมือนกับกฎหมายเยอรมัน

 

ทายาท หรือ ผู้สืบมรดก

ดังระบุไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599 วรรคแรก ว่า "เมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท" มรดกจะตกทอดแก่ทายาททันทีเมื่อเจ้ามรดกตาย ทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกตามกฎหมายนั้นแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ทายาทโดยธรรม หมายถึง ผู้มีสิทธิตามกฎหมาย และทายาทตามพินัยกรรม ซึ่งหมายถึง ผู้ที่มีสิทธิได้รับมรดก เนื่องจากผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินให้ ใที่นี้จะกล่าวถึง ผู้มีสิทธิรับมรดกตามกฎหมายคือ ทายาทโดยธรรม

 

ทายาทโดยธรรม

ทายาทโดยธรรมตามกฎหมายจะได้แก่ ญาติ และคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งจะเป็นบุคคลที่มีสิทธิรับมรดกของผู้ตายโดยผลของกฎหมาย (... มาตรา 1603) มิใช่โดยผลของพินัยกรรม ทายาทโดยธรรมแบ่งเป็น 2 ระเภท

 

. ทายาทโดยธรรมประเภทคู่สมรส

คู่สมรสนั้น กฎหมาบัญญัติให้เป็นทายาทโดยธรรมที่มีสิทธิรับมรดกของผู้ตายได้ ไม่ว่าผู้ตายจะมีทายาทลำดับใด อีก (มาตรา 1629 วรรคสอง)

คู่สมรสนั้นต้องเป็น คู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายเวลาที่เสียชีวิต คู่สมรส ถือเป็นทายาทลำดับชั้นเดียวกับผู้สืบสันดานตามมาตรา 1629 (1)

 

. ทายาทโดยธรรมประเภทญาติ

ได้แก่ ญาติทั้งหลายทั้งปวงของผู้ตาย ซึ่งมีหลายลำดับชั้น ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 ระบุไว้ว่า มีอยู่ หก ลำดับ และภายใต้บังคับแห่งมาตรา 1630 วรรค 2 แต่ละลำดับมีสิทธิได้รับมรดกก่อนหลังต่างกัน โดยให้ญาติสนิทที่สุดมีสิทธิได้รับมรดกเหนือกว่าญาติที่ห่างออกไป ถ้าญาติสนิทที่สุดยังมีชีวิตอยู่ ก็จะตัดสิทธิญาติในลำดับต่อมาออกไป

 

ลำดับและชั้นของทายาทโดยธรรมประเภทญาติ เรียงตามความสนิท

1. ผู้สืบสันดาน คือผู้สืบเชื้อสายโดยตรงลงมาของเจ้ามรดก ซึ่งได้แก่ บุตร หลาน เหลน ลื้อ โดยมิได้จำกัดว่าสืบต่อกันกี่ชั้น ตามกฎหมายมรดกได้จำกัดสิทธิกรณีผู้สืบสันดานต่างชั้นกันไว้ โดยให้ บุตร ของเจ้ามรดกที่อยู่ชั้นที่สนิทเท่านั้นที่จะมีสิทธิรับมรดก ผู้สืบสันดานในชั้นถัดไปจะรับมรดกได้ โดยอาศัยสิทธิในการรับมรดกแทนที่เท่านั้น ดังนั้นทายาทในลำดับ 1 จึงหมายถึง "บุตร" ของเจ้ามรดกผู้ตายเท่านั้นซึ่งอาจมีลักษณะใดลักษณะหนึ่งดังนี้

1.1. บุตรชอบด้วยกฎหมาย คือบุตรที่เกิดจากบิดา (เจ้ามรดก) ซึ่งจดทะเบียนสมรสกันกับมารดาของบุตรอย่างถกต้องตามกฎหมาย ก่อนบุตรเกิด

1.2 บุตรนอกสมรส หรือบุตรไม่ชอบด้วยกฎหมายของบิดา หมายถึงบุตรที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับบิดาของเด็ก (ณ ที่นี้ คือเจ้ามรดก) ปกติแล้วจะไม่มีสิทธิรับมรดกของบิดาเพราะถือว่า ไม่ใช่ผู้สืบสันดานตามกฎหมายของบิดา เว้นแต่ว่าผู้เป็นบิดาได้ทำให้เป็นบุตรตามกฎหมายในภายหลังดังนี้

บิดา (เจ้ามรดก) ได้จดทะเบียนสมรสกับมารดาของบุตร ภายหลังบุตรเกิด

บิดา (เจ้ามรดก) ได้จดทะเบียนรับรองว่า เด็กเป็นบุตรตามมาตรา 1547 ...

ศาลได้มีคำพิพากษาว่า เป็นบุตรของบิดา (เจ้ามรดก)

บิดารับว่า เด็กเป็นบุตรโดยพฤตินัยของบิดา (เจ้ามรดก) ในกรณีนี้จะถือว่า เป็นทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดกเมื่อบิดาได้ยอมรับบุตรในทางพฤตินัยว่า เป็นบุตรของตน เช่น ได้เป็นผู้แจ้งเกิดบุตร และระบุว่า ตนเป็นบิดา ยอมให้บุตรใช้ชื่อสกุลของตน หรืออุปการะเลี้ยงดู ส่งเสียให้ได้รับการศึกษา เป็นต้น กรณีนี้บุตรนอกกฎหมายถือเป็นผู้สืบสันดานตามมาตรา 1629 (1) เช่นกัน

1.3 บุตรบุญธรรม ป... มาตรา 1627 ได้บัญญัติให้ถือว่า บุตรบุญธรรมเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย (. 773/2528) บุตรบุญธรรมเป็นทายาทโดยธรรมของผู้รับบุตรบุญธรรมเท่านั้น (เจ้ามรดก) มีฐานะเป็นผู้สืบสันดานตามกฎหมาย และเป็นทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 (1)

หมายเหตุ

บุตรบุญธรรมมีสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม ตามมาตรา 1629 (1) รับมรดกของผู้รับบุตรบุญธรรม ได้ แต่ในทางกลับกัน กฎหมายห้ามมิให้ ผู้รับบุตรบุญธรรมรับมรดกของบุตรบุญธรรม (... มาตรา 1598/29)

 

2. บิดามารดา มารดานั้นเป็นมารดาที่ชอบด้วยกฎหมายของบุตร (เจ้ามรดก) เสมอ และในทางกลับกัน บุตรก็เป็นบุตรตามกฎหมายของมารดาเสมอ เช่นกัน

แต่ บิดาในที่นี้จะหมายถึง บิดาที่ชอบด้วยกฎหมายของเจ้ามรดกเท่านั้น อันได้แก่

2.1 บิดาได้จดทะเบียนสมรสกันกับมารดาของบุตร (เจ้ามรดก) ก่อนบุตรเกิด

2.2 บิดาได้จดทะเบียนสมรสกับมารดาของบุตร (เจ้ามรดก) ภายหลังบุตรเกิด

2.3 บิดาได้จดทะเบียนรับรองว่า เด็ก (เจ้ามรดก) เป็นบุตร

2.4 ศาลได้มีคำพิพากษาว่า เด็ก (เจ้ามรดก) เป็นบุตรของบิดา

 

ข้อยกเว้น

การรับว่า เด็ก (เจ้ามรดก) เป็นบุตรโดยพฤตินัยของบิดานั้น ถึงแม้ว่า บุตรจะเป็นทายาทโดยธรรมของบิดาและมีสิทธิรับมรดกของบิดาตามมาตรา 1629 (1) ได้ แต่ บิดาไม่ใช่ทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 (2) ของบุตรซึ่งเป็นเจ้ามรดก

 

3. พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน กับเจ้ามรดก

4. พี่น้องร่วมแต่บิดา หรือ มารดาเดียวกัน กับเจ้ามรดก

5. ปู่ ย่า ตา ยาย

6. ลุง ป้า น้า อา

 

นอกจากญาติที่ระบุไว้ข้างต้นนี้แล้ว ญาติอื่น ๆ ที่ไม่ได้ระบุไว้ เช่น ปู่ทวด คือ บิดาของปู่ เป็นต้น ย่อมไม่มีสิทธิได้รับมรดกในฐานะที่เป็นทายาทโดยธรรม

 

สิทธิการได้รับมรดกก่อนหลังตามลำดับและชั้นของทายาทโดยธรรมประเภทญาติ

ทายาทโดยธรรมประเภทญาติ ที่จะมีสิทธิได้รับมรดกของผู้ตาย ได้แก่ ทายาทที่อยู่ในลำดับต้นเท่านั้น ทายาทที่อยู่ในลำดับถัดลงมาจะไม่มีสิทธิได้รับมรดก นั่นคือ ทายาทโดยธรรมในลำดับก่อน จะตัดสิทธิทายาทโดยธรรมในลำดับหลังถัดลงมา

กฎหมายได้กำหนดลำดับในการรับมรดกของทายาทโดยธรรมประเภทญาติทั้งหมดไว้ 6 ลำดับ ตามที่กล่าวมาข้างต้น ตาม ป... มาตรา 1629 ประกอบกับมาตรา 1630 วรรคแรก กฎหมายได้กำหนดสิทธิในการได้รับมรดกก่อนหลังตามลำดับ คือทายาทลำดับแรก หรือลำดับต้น ๆ จะมีสิทธิได้รับมรดกก่อนลำดับต่อมา นอกจากนี้ยังจำกัดสิทธิในการรับมรดกไว้ว่า ตราบใดที่ทายาทในลำดับหนึ่ง ๆ ซึ่งยังมีชีวิตอยู่ หรือมีผู้รับมรดกแทนที่ยังไม่ขาดสายแล้ว ทายาทที่อยู่ในลำดับถัดลงไป จะไม่มีสิทธิในทรัพย์มรดกของผู้ตาย นั่นหมายความว่า ถ้าเจ้ามรดกมีทายาทลำดับแรก หรือมีผู้รับมรดกแทนที่ ทายาทลำดับถัดไปจะไม่มีสิทธิได้รับมรดก

 

ข้อยกเว้น

มีเพียงข้อเดียว ซึ่งเป็นไปตาม ตามมาตรา 1630 วรรค 2 คือ ทายาทโดยธรรมลำดับที่ 1 ผู้สืบสันดาน ตามมาตรา 1629 (1) จะไม่ตัดสิทธิทายาทโดยธรรมลำดับที่ 2 บิดามารดาของเจ้ามรดก ตามมาตรา 1629 (2) ดังนั้น บิดามารดาของเจ้ามรดก กับผู้สืบสันดานของเจ้ามรดกจะมีสิทธิได้รับมรดกพร้อมกัน โดยกฎหมายให้ บิดา มารดา แต่ละคนมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งมรดกเท่ากับบุตรหนึ่งคน

 

การรับมรดกแทนที่

การรับมรดกแทนที่ เป็นสิทธิในการที่จะได้รับมรดกแทนทายาทโดยธรรมที่เสียชีวิตไปก่อนเจ้ามรดก มาตรา 1639 บัญญติไว่ว่า "ถ้าบุคคลใดซึ่งจะเป็นทายาทตามมาตรา 1629 ลำดับที่ (1) (3) (4) หรือ (6) ถึงแก่ความตาย หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย ถ้าบุคคลนั้นมีผู้สืบสันดานก็ให้ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่ ถ้าผู้สืบสันดานคนใดของบุคคลนั้นถึงแก่ความตายหรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกเช่นเดียวกัน ก็ให้ผู้สืบสันดานของผู้สืบสันดานนั้นรับมรดกแทนที่ และให้มารับมรดกแทนที่กันเฉพาะส่วนแบ่งของบุคคลเป็นราย ๆ สืบต่อกันเช่นนี้ไปจนหมดสาย" ดังนั้นเหตุที่จะทำให้มีการรับมรดกแทนที่นั้น จะมีเหตุใดเหตุหนึ่งจาก 2 เหตุนี้ คือ

1. เมื่อบุคคลที่จะเป็นทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 (1) (3) (4) หรือ (6) ได้ถึงแก่ความตายก่อนเจ้ามรดก หรือ

2. เมื่อบุคคลที่จะเป็นทายาทตามมาตรา 1629 (1) (3) (4) หรือ (6) ถูกจำกัดสิทธิไม่ให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย ตามมาตรา 1605 และมาตรา 1606

และ ในมาตรา 1639 ระบุว่าต้องเป็น

ผู้สืบสันดานของทายาทในมาตรา 1629 (1) (3) (4) หรือ (6) เท่านั้น

ต้องมีความสัมพันธ์ทางสายเลือดกับเจ้ามรดกผู้ตายด้วย ตามมาตรา 1643 "สิทธิที่จะรับมรดกแทนที่กันนั้น ได้เฉพาะแก่ผู้สืบสันดานโดยตรง"

 

ข้อสังเกต

ถึงแม้ว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1627 จะให้ถือว่า บุตรบุญธรรมเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรม (เจ้ามรดก) ตามมาตรา 1629 (1) ก็ตาม และมีสิทธิรับมรดกของเจ้ามรดกได้ในฐานะทายาทโดยธรรม แต่บุตรบุญธรรมไม่มีความสัมพันธ์กับเจ้ามรดกผู้ตายทางสายเลือด ดังนั้นถ้าบุตรบุญธรรมตายก่อนเจ้ามรดก ผู้สืบสันดานของบุตรบุญธรรมจะรับมรดกของเจ้ามรดกแทนที่บุตรบุญธรรมไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 773/2528)

ส่วนบุคคลอื่นนอกจากนี้ แม้จะถึงแก่ความตาย หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย ก็ไม่ก่อให้เกิดสิทธิได้รับมรดกแทนที่ได้ นั่นคือ แม้นบุคคลเหล่านี้เสียชีวิตก่อนเจ้ามรดก ผู้สืบสันดานของคนเหล่านี้ไม่มีสิทธิได้รับมรดกแทนที่ บุคคลอื่นที่ว่านี้ ได้แก่บุคคลดังต่อไปนี้

ทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 (2) (5)

ทายาทโดยธรรมที่เป็นคู่สมรส

ทายาทโดยพินัยกรรม เนื่องจากเป็นสิทธิเฉพาะตัว ดังนั้นจึงไม่ตกทอดไปยังผู้สืบสันดานของผู้รับพินัยกรรม (มาตรา 1642 การรับมรดกแทนที่กันนั้น ให้ใช้บังคับแต่ในระหว่างทายาทโดยธรรมเท่านั้น)

 

ในฉบับหน้า จะมาคุยกันเรื่องการแบ่งมรดกนะคะ

 

เครดิตภาพ : pixabay.com

กลับ

Add a comment